Μια από τις πιο αποτρόπαιες και σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης πολεμικής ιστορίας έρχεται ξανά στο φως, προκαλώντας παγκόσμιο αποτροπιασμό. Σύμφωνα με το βιβλίο «Pay and Shoot» του Κροάτη δημοσιογράφου Ντομάγκοϊ Μάργκετιτς, η πολιορκία του Σαράγεβο (1992-1995) δεν ήταν μόνο ένα πεδίο εθνικιστικής σύγκρουσης, αλλά και ένας «τουριστικός προορισμός» για μια διαστρεμμένη ελίτ.

Το βιβλίο υποστηρίζει ότι εύποροι επισκέπτες από τη Ρωσία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες ταξίδευαν στη Βοσνία για να συμμετάσχουν σε ένα «ανθρώπινο σαφάρι», πληρώνοντας Σέρβους μαχητές για την ευκαιρία να πυροβολήσουν αμάχους για διασκέδαση.

Ο ανατριχιαστικός «τιμοκατάλογος» των θυμάτων

Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο βιβλίο προέρχονται από έγγραφα που παρέδωσε στον συγγραφέα ο Βόσνιος αξιωματικός πληροφοριών Νεντζάντ Ούγκλιεν, πριν από τη δολοφονία του το 1996. Τα αρχεία αυτά αποκαλύπτουν μια κυνική επιχείρηση με συγκεκριμένες χρεώσεις:

• Άνδρες και γυναίκες μέσης ηλικίας: Το κόστος για έναν τέτοιο «στόχο» ανερχόταν σε 80.000 μάρκα (περίπου 35.000 λίρες της εποχής).
• Νεαρές γυναίκες: Η τιμή ανέβαινε στα 95.000 μάρκα, με τους ξένους να ανταγωνίζονται συχνά για το ποιος θα πυροβολήσει τις πιο όμορφες.
• Έγκυες γυναίκες: Αποτελούσαν έναν από τους πιο ακριβούς στόχους, με το ποσό να αγγίζει τα 110.000 μάρκα.
• Παιδιά: Υπάρχουν σοκαριστικές αναφορές ότι Δυτικοί τουρίστες, ανάμεσά τους Βρετανοί, Γερμανοί και Ισπανοί, κατέβαλλαν ακόμη υψηλότερα ποσά για να πυροβολήσουν παιδιά, με έναν μάρτυρα να ισχυρίζεται ότι ακόμη και μέλος ευρωπαϊκής βασιλικής οικογένειας συμμετείχε, ζητώντας επίμονα να στοχεύσει ανήλικους.

Η μαρτυρία του Αμερικανού πεζοναύτη

Οι καταγγελίες αυτές δεν είναι καινούργιες, καθώς το 2007 ο πρώην πεζοναύτης των ΗΠΑ, Τζον Τζόρνταν, είχε καταθέσει παρόμοια στοιχεία ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στη Χάγη. Ο Τζόρνταν, που εργαζόταν ως εθελοντής πυροσβέστης του ΟΗΕ κατά την πολιορκία, ανέφερε ότι είχε δει επανειλημμένα άτομα που δεν έμοιαζαν με ντόπιους μαχητές.

Φορούσαν έναν συνδυασμό πολιτικής και στρατιωτικής ενδυμασίας και κρατούσαν όπλα που προορίζονταν για κυνήγι μεγάλων θηραμάτων και όχι για αστικό πόλεμο. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Σέρβοι σκοπευτές καθοδηγούσαν αυτούς τους «τουρίστες» να πυροβολούν το νεότερο μέλος μιας οικογένειας, ώστε να προκαλέσουν τον μέγιστο δυνατό ψυχικό πόνο στους επιζώντες.

Το ντοκιμαντέρ «Sarajevo Safari» και οι μυστικές υπηρεσίες

Το 2022, ο Σλοβένος σκηνοθέτης Μίραν Ζουπάνιτς παρουσίασε το ντοκιμαντέρ «Sarajevo Safari», στο οποίο ένας ανώνυμος πρώην αξιωματικός πληροφοριών των ΗΠΑ περιέγραψε πώς παρακολούθησε επτά τέτοια «σαφάρι». Ο μάρτυρας ανέφερε ότι οι συμμετέχοντες προέρχονταν από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα και αναζητούσαν μια νέα «συγκίνηση».

Περιέγραψε σκηνές όπου οι τουρίστες, φορώντας αλεξίσφαιρα και κράνη, μεταφέρονταν με στρατιωτικά SUV σε καμουφλαρισμένες θέσεις βολής. Εκεί, υπό την καθοδήγηση παρατηρητών, πυροβολούσαν ατάραχοι αμάχους στο στήθος ή στο κεφάλι, αντιμετωπίζοντας τον θάνατο ως ένα απλό «τρόπαιο».

Η ιστορική αναδρομή και η νέα έρευνα

Η πολιορκία του Σαράγεβο διήρκεσε 44 μήνες και υπήρξε η μακρύτερη στη σύγχρονη πολεμική ιστορία, κοστίζοντας τη ζωή σε περισσότερους από 11.500 ανθρώπους. Ενώ Σέρβοι βετεράνοι αρνούνται κατηγορηματικά αυτές τις καταγγελίες, χαρακτηρίζοντάς τις φαντασιοπληξίες, οι ιταλικές αρχές ξεκίνησαν επίσημη έρευνα τον Νοέμβριο του 2025 για να διαπιστωθεί η αξιοπιστία των ισχυρισμών. Η υπόθεση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο καθώς το βιβλίο του Μάργκετιτς υποστηρίζει ότι η ιδέα για το «σαφάρι» δεν προήλθε από τη Σερβία, αλλά από την Κροατία, μέσω ενός πρώην στελέχους των γιουγκοσλαβικών μυστικών υπηρεσιών.

Οι επιζώντες της Βοσνίας ελπίζουν ότι, μετά από δεκαετίες φημών και σκόρπιων μαρτυριών, οι νέες αποκαλύψεις θα οδηγήσουν στην πλήρη αποκάλυψη της αλήθειας για αυτή την αδιανόητη κτηνωδία, όπου ο ανθρώπινος πόνος μετατράπηκε σε ένα ακριβοπληρωμένο προϊόν ψυχαγωγίας.